रसुवा, उत्तरगया गाउँपालिका–३, ठूलोगाउँस्थित ठूलो आँगनमा बुद्ध पूर्णिमाको अवसर पारेर वर्षेनी नाचिने ‘सती घाँटु नाच’ यस वर्ष पनि भव्य रूपमा सम्पन्न भएको छ ।
विधिपूर्वक पूजा–अर्चना गरी सुरु गरिएको यो नृत्य तीन दिनसम्म सञ्चालन गरिएको थियो । नाच्ने स्थान ९चँदुवा० निर्माणका लागि निश्चित विधिअनुसार फिकुरीको लेकबाट धुपीको काठ ल्याएर तयार पारिएको स्थानीयहरूले बताएका छन् ।
गुरुङ समुदायको पहिचान बोकेको यस नृत्यलाई केवल मनोरञ्जन मात्र नभई गहिरो आध्यात्मिक तथा ऐतिहासिक महत्व बोकेको सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा लिइन्छ । पौराणिक कथामा आधारित यो लोकनृत्य पछिल्लो समय लोप हुने अवस्थामा पुगे पनि स्थानीय समुदाय यसको संरक्षणमा सक्रिय देखिएका छन् ।
सती घाँटु नाचमा प्राचीन कालका राजा परशुराम र रानी यम्फावतीको जीवनकथा, प्रेम, युद्ध तथा वियोगलाई नाटकीय रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ । कथाअनुसार रानी यम्फावती आफ्नो श्रीमानको मृत्युपछि सती गएको प्रसंगका आधारमा यस नृत्यलाई ‘सती घाँटु’ नाम दिइएको हो ।
नृत्यको विशेषता अनुसार दुई जना कुमारी कन्यालाई कुवा वा धारामा स्नान गराई शुद्ध बनाइन्छ । त्यसपछि गुरुवा–गुरुआमाको नेतृत्वमा मन्त्र उच्चारण गर्दै देवी–देवताको आवाहन गरिन्छ र ती कुमारीहरूमा दैवी शक्ति प्रवेश गरेको विश्वास गरिन्छ । यसरी देवीको अंश चढेको कुमारीलाई ‘घाँटुसारी’ भनिन्छ । उनीहरू रजस्वला नभएका र धार्मिक रूपमा शुद्ध हुनुपर्ने मान्यता रहेको छ ।
नाचका क्रममा गुरुवा–गुरुआमाले गीत गाउँदा गीतबाट घाँटुसारीहरूको आँखा बाधिन्छ । जसलाई स्थानीय भाषामा ‘घाँटु जगाउने’ भनिन्छ । नृत्यमा कुमारीहरूलाई राजा र रानीको रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ । उनीहरूलाई छिटको गुन्यू, चोली, पटुकी र घलेक लगाइने तथा शिरमा विभिन्न रङका फूलले सजाइन्छ ।
पौराणिक कथाअनुसार नृत्यमा राजा सिकार खेल्न जंगल जाने, मृग सिकार गर्ने प्रयास गर्ने र अन्ततः राजाको मृत्यु भएपछि रानी पनि सती जाने कथा प्रस्तुत गरिन्छ । यसले प्रेम, समर्पण र विरहको भाव झल्काउँछ ।
नाच अवलोकन गर्न तथा आशीर्वाद लिन छिमेकी गाउँहरूबाट ठूलो संख्यामा दर्शकहरू भेला हुने गरेका छन् । विशेषगरी रानी सती जाने दृश्य प्रस्तुत हुँदा वातावरण अत्यन्त भावुक बन्ने गर्दछ ।
स्थानीय युवा क्लब तथा आमा समूहहरूले यस सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षणमा सक्रिय भूमिका खेल्दै आएका छन्, ताकि परम्परा आगामी पुस्तामा हस्तान्तरण हुन सकोस् ।
नाचको अन्तिम दिन घाँटुलाई गाउँ नजिकैको देउरालीमा लगेर विसर्जन गरिन्छ र सामूहिक रूपमा दही–चामल खाएर कार्यक्रम समापन गरिन्छ ।
0 Comments :
Post a Comment