बेत्रावतीमा २१ वटा गोरु जाुधइयो, हेर्ने दर्शकको भिड्

रसुवा, रसुवा र नुवाकोट जिल्लाको सिमानामा रहेको ऐतिहासिक तथा धार्मिक तीर्थस्थल उत्तरगया स्थित वेत्रावतीमा बिहिबार २१ वटा गोरु जुधाइएका छन् । गोरु जुधाइको मनोरञ्जन लिन दर्शकको भिड् नै लागेको थियो । 

प्रत्येक वर्ष मकर संक्रान्तिको दिन वेत्रावतीमा गोरु जुधाउने परम्परा रहँदै आएको छ । यस वर्ष पनि मकर संक्रान्तिको अवसरमा २२ जना कृषकले आफ्ना बलिया गोरु प्रतियोगिताका लागि वेत्रावतीमा ल्याएका थिए । 

स्थानीयवासीहरूले संस्कृति, परम्परा र पर्यटन प्रवद्र्धनसँग जोडेर गोरु जुधाइलाई निरन्तरता दिँदै आएका छन्। पछिल्ला वर्षहरूमा मेलालाई थप व्यवस्थित बनाइएको छ। रसुवा र नुवाकोटका स्थानीय कृषकहरूले वर्षभरि पोषिलो आहार खुवाएर गोरु तयार पार्ने गरेका छन् । 

यस पटक ११ हल गोरु जुधाउन दर्ता भए पनि २१ वटा गरु जुधाइएको छ । प्रथम हुनेलाई १६ हजार, दोस्रो हुनेलाई १४ हजार रुपैयाँका दरले पुरस्कार वितरण गरिएको थियो । 

कार्यक्रममा प्रमुख अतिथि विदुर नगरपालिकाका मेयर राजन श्रेष्ठ थिए । कार्यक्रममा कालिका गाउँपालिका उपाध्यक्ष मिरा लामा डंगाेल, उत्तरगया गाउँपालिका उपाध्यक्ष चमेली गुरूङ, विदुर नपाकी उपमेयर प्रभा बाेगटीलगायतका जनप्रतिनिधिहरूले मन्तब्य दिएका थिए । बिदुर नगरपालिका वडा नम्वर १० का वडा अध्यक्ष गणेश नेपाललगायत जनप्रतिनिधि तथा स्थानीयकाे उल्लेखनीय सहभागी थिए । 

गोरु जुधाइ मेला हाल मनोरञ्जन तथा खुसी साटासाट गर्ने थलोका रूपमा विकास हुँदै गएको छ । गोरु जुधाइ अवलोकन गर्न बिहिबार हजारौँ दर्शक वेत्रावतीमा भेला भएका थिए । रसुवा र नुवाकोटका स्थानीय कृषकहरूले वर्षभरि पोषिलो खानेकुरा खुवाएर गोरु पालेर तयार पार्ने गरेका छन् । 

विदुर नगरपालिका ७ का जितसिं तामाङ र कुलबहादुर तामाङको गोरुले १६ विजयी भएर हजार पुरस्कार प्राप्त गरे । जुधइमा गोरुलाइ चोट लागेको तथा सिङ भाँचिएको ८ हजार रुपैयाँ दिने र मृत्यू भएमा ३५ हजार दिने आयोजकले व्यवस्था गरेको थियो । 

मेलाले आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटन प्रवद्र्धनमा सहयोग पुग्ने पर्यटन व्यवसायीहरूले बताएका छन्। प्रतियोगितामा सहभागी गोरुका धनीहरूका लागि नगद पुरस्कारको व्यवस्था गरिएको छ भने जुधारु गोरुलाई भिटामिन प्रदान गर्नुका साथै सहभागी गोरुको बीमा समेत गरिएको आयोजकले जनाएको छ ।

वि.सं. १८४९ साल असोज १७ गते नेपाल–चीनबीच वेत्रावतीमा भएको सन्धिको खुसीयालीमा यहाँ गोरु जुधाउने मेला सञ्चालन हुँदै आएको गोसाइकुण्ड युवा क्लबका अध्यक्ष सुभाष डंगोलले बताए ।

हरेक वर्ष माघे सङ्क्रान्तिको अवसरमा आयोजना हुँदै आएको गोरु जुधाइ मेला यस वर्ष पनि निरन्तरता दिन लागिएको हो। स्थानीय गोसाईंकुण्ड युवा क्लवले वि स २०६२ देखि प्रत्येक वर्ष माघे सङ्क्रान्तिका दिन वेत्रावतीमा गोरु जुधाइ उत्सव आयोजना गर्दै आएको छ। 

प्रतियोगितामा भाग लिनेको लागि ११ हल गोरु दर्ता भएको आयोजक गोसाइँकुण्ड युवा क्लबले जनाएको छ । 

गोरु जुधाइ अवलोकन गर्न आउने दर्शकका लागि पार्किङ स्थल, शौचालय तथा पिउने पानीको व्यवस्था गरिएको छ। साथै सस्तो मूल्यमा खाजा तथा खानाका लागि स्टलको समेत व्यवस्था गरिएको स्थानीय थियो ।  

नेपाल र तिब्बतबीच १८४९ साल असोज १७ गते सम्पन्न बेत्रावती सन्धिको खुसीयालीमा मनाइँदै आएको गोरु जुधाइ मेलाले उत्तरगया धामलगायतका ग्रामीण पर्यटन प्रवद्र्धनमा महत्त्वपूर्ण योगदान पु¥याउँदै आएको छ। मेला अवलोकन गर्न रसुवासहित नुवाकोट, काठमाडौं, धादिङ, सिन्धुपाल्चोक, भक्तपुर र ललितपुरलगायतका देशभरबाट हजारौँ दर्शक सहभागी थिए । 

कृषिमा आधुनिकीकरणसँगै हाते ट्याक्टरको प्रयोग बढ्दै जाँदा गाउँघरमा गोरु पाल्ने चलन घट्दै गएको कारण प्रतियोगिता सञ्चालनमा देखापर्न थालेको स्थाननीय गणेश श्रेष्ठले बताए ।   

प्रतियोगितामा सहभागी गोरु धनीहरूका लागि नगद पुरस्कारको व्यवस्था गरिएको छ भने जुधारु गोरुलाई भिटामिन तथा प्रतिस्पर्धामा सहभागी गोरुको बीमा समेत गरिएको आयोजकले जनाएको छ ।

तिब्बती सेना र नेपाली सेनाबीच वेत्रावतीमा सन्धि भएपछि खुसीयालीमा गोरु जुधाएर रमाइलो गर्ने चलन थालनी भएको स्रानीय बताउछन् । भोटतिब्बत र नेपालको युद्धका कारण युद्धग्रस्त क्षेत्रको अनुभव भोगेका यहाँका बासिन्दाले युद्ध समाप्त भएको खुसीयालीमा गोरु जुधाउएर उत्सव मनाउँन थालिएको हो भने सन्धिको प्रसङ्गमा इतिहासमा लेखिए पनि कहिलेदेखि  गोरु जुधाउने उत्सव सुरु भएको कुराको एकीन अभिलेख चाहिँ अहिलेसम्म फेला परेको छैन । 

गोरु जुधाइ छिमेकी जिल्ला नुवाकोट र धादिङमा पनि हुने गर्दछ । बझाङ्गी राजा जयपृथ्वीबहादुर सिंह तारुकामा मामाघर जाँदा उनलाई मनोरञ्जन दिलाउन गोरु जुधाइ मेलाको सुरुवात गरिएको किम्बदन्ति रहेको छ । 

सिंह विसं १९७८ सालमा नुवाकोटको तारुकाको चन्दनीस्थित मामाघर आउँदा भानिजलाई मनोरञ्जन दिन उनका मावलीले बाजागाजा सहित गोरु जुधाउने परम्परा आयोजना गराएका थिए । 

यही परम्परा अन्ततः वरपरको गाँउलेहरूको लागि पनि मनोरञ्जनको माध्यम र खेल जात्रा बनेको हो । मेला अवलोकनका लागि काठमाडौँ, रसुवा, काभ्रेपलाञ्चोक, सिन्धुपाल्चोक, मकवानपुर, चितवनलगायतका जिल्लाबाट दर्शकहरु आएका थिए ।

स्थानीय तथा राट्रिय कलाकारहरु सहभागी भइ साँझ साँस्कृतिक कार्यक्रम तथा रोचक कन्सर्टको प्रस्तुती रहेको थियो । साे अवसरमा गाेसाइकुण्ड युबा क्लबकाे सहयाेगर्थ सञ्चालित चिठ्ठा पनि खाेलिएकाे थियाे । 

रसुवाको कोसेली, बहुउपयोगी डालेचुकको जुस

रसुवा, ‘जान्नेलाई श्रीखण्ड नजान्नेलाई खुर्पाको बिँड’ भन्ने नेपाली उखान चरितार्थ भएको छ । युवकयुवती स्वदेशमा वातावरण छैन भनेर विदेशिने लहर चलिरहेकै छ । रसुवामा भने एक वृद्ध भने खेर गइरहेको वनस्पतिबाट जीविका चलाइरहेका छन् । त्यो पनि सानो लगानीमा घरेलु उद्योग सञ्चालन गरेर ।

हिमाली क्षेत्रमा खेर गइरहेको वनस्पतिको महत्व बारे थाहा भएपछि यहाँ डालेचुकको जुस बनाएर स्थानीयले मनग्य आम्दानी लिन थालेका हुन् । स्थानीय स्तरमा चिनेर पनि प्रयोगमा ल्याउन नसकेर उपेक्षित लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्जका जंगलमा पाइने वनस्पति डालेचुकबाट मिठो जुस उत्पादन गर्न थालिएको हो ।

गोसाइकुण्ड गाउँपालिका ६ का बाबुराम श्रेष्ठले यहाँको जंगलमा खेरजाने डालेचुकनामक वनस्पतिको सदुपयोग गरेर मनग्य आम्दानी लिन सफल भएका हुन् । गोसाइँकुण्ड, लाङटाङ, तामाङ सम्पदामार्गको विभिन्न गाउँ घुमेर फर्कने स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटकले यहाँबाट लैजाने कोसेलीका रूपमा यहाँको जुस प्रख्यात छ ।

नेपाली भाषामा डालेचुक नामले चिनिने यो वनस्पतिलाई स्थानीय बासिन्दाले तामाङ भाषामा तरू भन्दछन् । यो भिटामिनको भण्डार हो । अंग्रेजी भाषामा शिबकथ्रोन ९क्भबदगअपतजयचल० भनिन्छ । फलको स्वाद अति नै अमिलो हुने यो वनस्पति यहाँ रसुवामा दुई प्रकारका पाइएका छन् ।

सानो खालको बोट हुनेलाई ९सानोचुक० भुुुइँचुक र ठूलोलाई डालेचुक भनिन्छ । होचो बोट हुनाले भुइँचुकको फल भुइँबाटै टिप्न सकिन्छ । तर डालेचुकको भन्दा भुइँचुकको स्वाद अलि फरक हुन्छ ।

चिलिमेको तातोपानी ब्रेमदाङ, लाङटाङ क्षेत्रको घोडातबेला लगायतका ठाउँका जंगलबाट फल संकलन धुन्चेका बाबुराम श्रेष्ठका दम्पतीले जिल्लामै पहिलोपटक डालेचुक र गुराँसबाट स्वादिष्ट जुस ९सर्बत० तयार गरी बजरमा ल्याएका छन् ।

लघु उद्यम कार्यक्रममार्फत तालिम दिएपछि गाउँगाउँमा जुस उत्पादन भई मुलुकका मुख्य सहरमा यस्ता जुुस बिक्री भइरहेको छ । उनको घरमै रसुवाको उत्पादन सिमी, मुसुरो, जुसजस्ता स्थानीय उत्पादन राखिएको कोसेलीघर सञ्चालक भइरहेको छ ।

अहिले यहाँ तयार गरिएको जुस कोसेली घरबाट स्वदेशी र विदेशी पर्यटकले कोसेलीका रूपमा किनेर लैजान्छन् उनले भने । तिब्बतमा हिप्पोफी स्यालीसीफोलियालाई जादुगरी वनस्पति भनेर जानिन्छ । ताङ वंशको पालामा लेखिएको एक पुस्तकका अनुसार एक हजार वर्ष पहिले तिब्बतमा यसलाई अत्यन्त गुणकारी वनस्पति मानिन्थ्यो ।

मंगोलियामा त १३औं शताब्दीमै यसबाट बनाइएको औषधि प्रयोग गरिने जानकारी पाइन्छ । रूसीहरूले पनि सन् १९३० ताका यसबारे बृहत् अनुसन्धान गरेका थिए । यसबाट बनाइएको शक्तिबद्र्धक पदार्थ विशेषतः अन्तरिक्ष यात्रीहरूले समेत प्रयोग गर्ने गरेको पाइन्छ ।

चीनले सन् १९८५ पछि हिप्पोफी स्यालीसीफोलिया रोप्ने अभियान चलायो । बिरुवा रोपेको डेढ दुई वर्षमै फल्ने यसको फललाई चीनले सन् १९९३ सम्म २०० किसिमका स्वास्थ्यबद्र्धक उत्पादनमा प्रयोग गरेको उल्लेख छ । भारत र पाकिस्तानले पनि यसको राम्रो उपयोग गर्दै आएका पाइन्छ ।

फलको महत्व

रसुवाको उच्चभागमा पाइने डालेचुक आफैंमा औषधीय गुणले युक्त वनस्पति हो । यसको फलमा भिटामिन ए, बी र सी प्रचुर मात्रामा पाइन्छ । असाध्यै अमिलो हुने हुनाले यसबाट अचार बनाएर पनि खाने गरिन्छ । यसबाट स्वदिलो जुस, जाम, जेली, चिया, वाइनसमेत बनाउन सकिने हुनाले यसको रसुवामा ठूलो सम्भावना देखेको श्रेष्ठ बताउँछन् ।

श्रेष्ठले यसै वर्ष लालीगुँरासबाट समेत मिठो जुस बनाएर बजारमा ल्याएका थिए । उनले बनाएको जुसले जिल्लामा पहिलोपटक भएका औद्योगिक मेला प्रदर्शनीमा सर्वोत्कृष्ट पुरस्कार समेत पाए । गर्मी समयमा उनकोमा लालीगुँरास र डालेचुकको जुस पिउनेहरू सोधीखोजी गर्दै आइपुग्छन् ।

जिल्लामा पहिलो जुस उद्योग दर्ता पनि गराएका श्रेष्ठले उत्पादन गरेको जुस विभिन्न नापका बोतलमा प्याकिङ गरी बजारमा ल्याएका छन् । वनमा उत्पादन भएर त्यसै खेर जाने यस्ता वनस्पतिका फलबाट असाध्यै मिठो हुने हुनाले यसबाट अचार, जुस, जाम, जेली, चिया, वाइनजस्ता स्वादिष्ट परिकार बनाउने तालिम दिएर ग्रामीण क्षेत्रमा आय आर्जन गराई गरिबी न्युनीकरण गर्न सकिने अनुभव श्रेष्ठको छ ।

डालेचुकको चिया तथा सर्बत पर्यटकहरूले ज्यादै मन पराएर पिउँछन् । लाङटाङको क्यान्जिङस्थित तिब्बत गेष्टहाउस एन्ड लजका पर्यटन ब्यावसायी ग्याल्बो तामाङले बताए । न्युनतम ४३ डिग्री सेल्सियस चिसोदेखि बढीमा ४० डिग्री सेल्सियस तातोसम्म सहन सक्ने यो वनस्पति सामान्यत ४र५ मिटर अग्लो हुन्छ ।

झ्याम्म काँडेदारदेखि नै मझौला खाले रूख हुन्छ । यसका बोट कतैकतै १८ मिटरसम्म उचाइका पाइएका छन् । यो वनस्पति २ हजार मिटरदेखि ५ हजार ३ सय मिटरसम्मको उचाइमा पाइने सम्वद्ध बिज्ञहरू बताउँछन् ।

जस्तोसुकै चट्टान र नराम्रो माटो भएको भूभागमा पनि यसको जरा विकसित भई हावामा रहेको नाइट्रोजनलाई सञ्चित गरी माटोमा प्राङ्गारिक पदार्थ र लवण सार्ने काम गर्छ । यसको बोटका जरा १० मिटरभन्दा टाढासम्म फैलिने हुनाले खुकुलो माटोलाई अँठ्याएर कसिलो पारेर राख्दछ । जसले गर्दा भू–क्षय हुनबाट रोक्ने विश्वास रहेको छ ।

डालेचुकका स्याउलाबाट घाँस सोत्तर, हाँगाबाट दाउरा, बिरूवाबाट फलबाट विभिन्न औषधि तथा जुस बनाएर व्यापार गर्न, बोट रोपेर भू–क्षय तथा नदी कटान रोक्न, दानाको बियाँबाट तेल, औषधि, सौन्दर्य सामग्री, अनुहारको चाउरीपन र दाग हटाउन घाउ, खटिरा दुखाई, मर्केको, रक्तचाप बढेको, स्त्रीरोग, क्यान्सरलगायत रोगको औषधि बन्ने यो वनस्पतिबाट बहुपक्षीय फाइदा लिन सकिने जडिबुटी कृषक सोनाम दार्पो तामाङ बताउँछन् ।

वनस्पति मध्येको अधिक मात्रामा पौष्टिक तत्व पाइने डालेचुकमा कागतीमा भन्दा दोब्बर बढी भिटामिन सी पाइन्छ । जंगलमा पाइने डालेचुक पाइने विभिन्न जिल्लामा फरक फरक नामले चिनिन्छ । यसलाई मुस्ताङमा चिची तथा तोरा, हुम्ला र जुम्लामा ताराचुक, रसुवामा तरू र डोल्पामा डालेचुक नै भनिन्छ ।

यो वनस्पति रसुवाको लाङटाङ, लामाहोटल, गुम्ना, याङसाङ, रिभर साइड, घोडातबेला, लाङटाङ खोलाको किनार, चम्की गुम्बा, सुण्डमुण्ड, क्यन्जिङ, लाङसिसा जाने बाटो, बृद्धिमको पङसाङ खर्क, रिभरकुण्ड, दुधकुण्ड, ठूलो पाङसाङ र गोसाइँ कुण्डमार्गको आसपासमा पनि पाइन्छ ।

केही समय अगाडि लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्जले यहाँको १० हजार वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलमा गरेको सर्वेक्षणमा ६५ प्रतिसत डालेचुकका विरुवा र ३५ प्रतिसत मात्र अन्य प्रजातिका विरुवा पाइएको थियो । त्यसै गरी गोल्जुङ, थुमन, गत्लाङमा चिलिमे तातोपानी बे्रमदाङ क्षेत्रमा पनि डालेचुकको राम्रो समूह रहेको अनुमान गरिएको छ ।

लेचुकको पृष्ठभूमि हेर्दा मंगोलिया, रूस, स्विडेन, यूरोप, ग्रीनल्याण्ड, पोल्याण्ड, हंगेरी, आदि देशमा यसको व्यापक प्रयोग भएको पाइन्छ । आठौं शताब्दीमा तिब्बतीयन भाषामा लिखित चिकित्सा पुस्तकमा समेत यसको निकै चर्चा गरी संसारभरी प्रचार प्रसारमा ल्याइएको थियो ।

व्यावसायिक रूपमा डालेचुकको खेती गरेर प्रसस्त फाइदा लिन यो बहुमूल्य वनस्पतिबाट ठूलो फाइदा लिन सकिने सम्भावना देखिन्छ । यसको व्यावसायिक खेती गरेर हिमाली क्षेत्रमा व्यावसायिक रूप दिन सकिने प्रचुर सम्भावना रहेको जिल्लावासी बताउँछन् ।

उद्यमीको बाबुराम श्नेष्ठको भनाइ छ  मेरो अरू कुनै पेशा व्यावसाय छैन । मूख्य गरी रसुवाका स्थानीय उत्पादनलाई महत्व दिएर उद्यम गरिरहेको छु । घरेलु र सिड्स रसुवाले सुरुमा तालिम दियो । यहाँको डालेचुक जस्तो महत्व पूर्ण तर खेर गएको वनस्पतिको फल संकलन गरी जुस बनाएर बिक्री गरिरहेको छु ।

मौसम अनुसारको लालीगुँरासको जुस तथा अन्य काम पनि गर्छु । म कहाँ आएपछि रसुवाको रैथाने उत्पादन सबै पाउने भएकाले सबैले मेरो पसललाई ‘रसुवाको कोसेली घर’ भन्छन् । छोराछोरी पढाउने र जीवन धान्ने व्यवसाय नै यही हो । गत्लाङको कालो मुसुरो, सिमी र जुस जस्ता रैथाने उत्पादन बेचेर बाँचेको छु । मेरो अन्य स्रोत केही छैन ।

काठमाडौँमा दुई दिने थारु राष्ट्रिय माघी महोत्सव हुने

काठमाडौँ। थारु समुदायको महान पर्वका रूपमा रहेको माघीलाई लक्षित गर्दै दुईदिने ‘थारु राष्ट्रिय माघी महोत्सव’ आयोजना हुने भएको छ । यो पर्वलाई पूर्व मेचीदेखि पश्चिम महाकालीसम्मका थरुहट तराई क्षेत्रमा बस्ने थारु समुदायले माघरमाघीरतिला सङ्क्राइतरखिँचरारखिँचरीरखिँचडीका नामले हर्षोल्लासपूर्वक मनाउँदै आएका छन् ।

थारु कल्याणकारिणी सभा ९थाकस० केन्द्रीय समितिको संयोजन तथा ३० वटा थारु सङ्घसंस्थाको संयुक्त आयोजनामा यही पुस ३० र आगामी माघ १ गते काठमाडौँको टुँडीखेलमा महोत्सवको आयोजना हुने भएको हो ।

महोत्सवबारे जानकारी दिन आज यहाँ आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा मूल आयोजक समितिका संयोजक प्रेमीलाल चौधरीले यस महोत्सवले थारु संस्कृतिको संरक्षण एवं प्रवर्द्धन गर्दै आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकलाई महोत्सवमा सहभागी गराई नेपालको अर्थतन्त्रमा विकास गर्न मद्दत पुर्‍याउने विश्वास लिइएको बताए।  

उनले भने, 'थारु समुदायमा माघी पर्वलाई नयाँ वर्ष, स्वतन्त्रता दिवस, सामाजिक कार्यका लागि गाउँको नेतृत्व चयन, खोजनी बुझनी ९समीक्षा० तथा सामाजिक, सांस्कृतिक, धार्मिकलगायत पक्षको महत्वलाई जोड दिन्छ ।”

थारु समुदायले माघी आउनु अगाडिदेखि दुनाटपरी बनाउने र खानपानको जोहो गर्दै पर्वको तयारी गर्छन् । पुस मसान्तको दिन सुङ्गुररबङ्गुर ‘जिता मार्ने’ गरिन्छ भने सोही दिन आगोको धुनी बाल्दै डफ र मादलसँगै धुमरु गाउँदै रातभर जाग्राम बस्ने गरिन्छ । माघ १ गते बिहानै नजिकको खोला, नदी, ताल, तलैया आदिमा स्नान गरिन्छ, जसलाई ‘माघ लहान’ भन्ने गरिन्छ ।

स्नानपश्चात् पूजा र भाकल गरे सन्तान सुख प्राप्ति र मनोकाङ्क्षा पूरा हुने जनविश्वास रहिआएको छ । ढुङ्गाको महादेव बनाई जल, फूलमाला, सिक्का पैसा राखी पूजा गर्ने र आफूभन्दा अग्रजबाट आर्शिवादसहित चामलको सेतो टीका लगाई घरमा आएर ‘निसराउ काढ्ने’ र घरपरिवार इष्टमित्रमा साइनोअनुसार ‘स्यावा ढोग’ लिँदै माघका मिठामिठा परिकार खाने सांस्कृतिक प्रचलन रहँदै आएको छ ।

थारु कल्याणकारिणी सभाको अगुवाइमा काठमाडौँमा विसं २०५९ देखि महोत्सव मनाउन थालिएको हो । ‘थारू कला संस्कृति हाँसो पहिचान, यसलाई संरक्षण र संवर्द्धन गर्ने हाम्रो अभियान’ भन्ने मूल नाराका साथ मनाइने यस महोत्सवका मुख्य आकर्षक थारु समुदायको सांस्कृतिक झाँकीसहित र्‍याली प्रदर्शन, मूल समुद्घाटन समारोह, विविध थारु सांस्कृतिक प्रस्तुति, थारु खानाका परिकार प्रदर्शनी एवं बिक्री, थारु सीप हस्तकला, पुस्तक प्रदर्शनी एवं बिक्री, मोटरसाइकल र्‍याली, ‘जिता मर्ना’ र विभिन्न क्षेत्रमा विशेष योगदान पुर्‍याएका थारु विशिष्ट व्यक्तित्वलाई सम्मान गर्ने कार्यक्रम समावेश गरिएको संयोजक चौधरीले जानकारी दिए ।

उनका अनुसार महोत्सवमा थारु खानपिन, हस्तकला, पुस्तक प्रदर्शनीका करिब १०० वटा कक्ष ९स्टल० रहने छन् । खानाका स्टलमा थारु जातिले माघी पर्वमा ढिक्री, घोङ्गी, अन्डिक भात, खिँचरी, तिलको लड्डुु, अन्डिको जाँडको झोल, खँरिया, सुँगुरको मासु, गङ्गटो, सिँधरा, आलुसिन्की, बयरको चटनी, बरिया, तेलपौर रोटीलगायत विभिन्न खानाका परिकारको स्वाद महोत्सवमा सहभागीले लिन पाउने आयोजकले जनाएको छ ।

राष्ट्रिय जनगणना २०७८ का अनुसार चौथो ठूलो जातिका रूपमा रहेको थारुको कूल जनसङ्ख्याको छ दशमलव दुई प्रतिशत छ । २६ जिल्लामा फैलिएका थारु जातिको जनसङ्ख्या १८ लाख सात हजार १२४ रहेको छ । यद्यपि, थारु समुदायले भने यो भन्दाबढी रहेको अनुमान गर्दै आएका छन् । 

अचार उत्पादन सम्बन्धी ७ दिने सीप मूलक तालिममा महिला

रसुवा,  उत्तरगया गाउँपालिका–२ डाँडागाउँमा अचार उत्पादन सम्बन्धी ७ दिने सीप मूलक तालिम सम्पन्न भएको छ। 

उत्तरगया गाउँपालिकाको उद्यम विकास शाखाको आयोजनामा मंसिर ४ गतेदेखि १० गतेसम्म सञ्चालन गरिएको तालिममा विभिन्न प्रकारका अचार उत्पादन गर्ने सीप सिकाइएको थियो।

प्रशिक्षक सिर्जना चापागाईं प्याकुरेलका अनुसार तालिममा टिमुर, अकबरे खुर्सानी, लप्सी, अमला, स्कुस, कागती, मसौरा, चिकेन, मुलालगायतका रैथाने सामग्रीबाट अचार बनाउने तरिका सिकाइयो।  डाँडागाउँका १४ जना महिलाहरू तालिममा सहभागी भएका थिए।

‘सधैं भान्सामा मात्र सीमित नभई आयआर्जनको बाटो पनि पहिल्याउनुपर्छ भन्ने उद्देश्य राखिएको थियो। तालिमले हामीलाई आत्मविश्वास बढाएको छ,’ प्रशिक्षणार्थी जानुका सापकोटा घिमिरेले भनिन्। यस्तै अर्की सहभागी अनिता गुरुङले ‘अचार उत्पादनको तालिम लिएपछि यसलाई निरन्तरता दिनेछौं’ बताइन्।

उत्तरगया गाउँपालिका अध्यक्ष माधवप्रसाद अर्यालले गाउँपालिकाले यस्ता खाले सीपमूलक तालिमहरू नियमित रूपमा आयोजना गर्दै आएको  बताए । उनले भने, ‘सफलतापूर्वक सहभागी भई सीप प्राप्त गर्नेहरू बढिरहेका छन्, तालिम कहिले हुने भनेर सोध्नेहरूको संख्या पनि बढ्दो छ,’।

माघे सङ्क्रान्तिमा बेत्रावतीमा ११ हल गोरु जुधाइने

बेत्रावती,  रसुवा र नुवाकोटको सिमाना बेत्रावतीमा बिहीबार ११ हल गोरु जुधाइ प्रतियोगिता सञ्चालन हुने भएको छ।

हरेक वर्ष माघे सङ्क्रान्तिको अवसरमा आयोजना हुँदै आएको गोरु जुधाइ मेला यस वर्ष पनि निरन्तरता दिन लागिएको हो। स्थानीय गोसाईंकुण्ड युवा क्लवले वि।स। २०६२ देखि प्रत्येक वर्ष माघे सङ्क्रान्तिका दिन वेत्रावतीमा गोरु जुधाइ उत्सव गर्दै आएको छ। 

प्रतियोगितामा भागलिनेको लागि ११ हल गोरु दर्ता भएको आयोजक गोसाइँकुण्ड युवा क्लबले जनाएको छ। प्रतियोगिताका लागि आवश्यक सम्पूर्ण व्यवस्थापन कार्य सम्पन्न भइसकेको स्थानीय गणेश श्रेष्ठले बताए। 

रसुवाको कालिका, उत्तरगया गाउँपालिकाबा गाउँबाट र नुवाकोटका हर्कपुर, साहुगाउँ, तुप्चे, फिकुरी, गेर्खुलगायतका गाउँका किसानहरू आआफ्ना जुरे गोरु जुधाएर मनोरञ्जन तथा पुरस्कार प्राप्त गर्नका लागि वर्षभरी पौष्टिक खानेकुरा खुवाएर पालेका गोरु ल्याउदछन् ।  

गोरु जुधाइ अवलोकन गर्न आउने दर्शकका लागि पार्किङ स्थल, शौचालय तथा पिउने पानीको व्यवस्था गरिएको छ। साथै सस्तो मूल्यमा खाजा तथा खानाका लागि स्टलको समेत व्यवस्था गरिएको स्थानीय शसी डंगोल बताउछन् । 

नेपाल र तिब्बतबीच १८४९ साल असोज १७ गते सम्पन्न बेत्रावती सन्धिको खुसीयालीमा मनाइँदै आएको गोरु जुधाइ मेलाले ग्रामीण पर्यटन प्रवर्द्धनमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउँदै आएको छ। मेला अवलोकन गर्न रसुवासहित नुवाकोट, काठमाडौं, धादिङ, सिन्धुपाल्चोक, भक्तपुर र ललितपुरलगायतका देशभरबाट हजारौँ दर्शक सहभागी हुने गरेका छन्।

कृषिमा आधुनिकीकरणसँगै हाते ट्याक्टरको प्रयोग बढ्दै जाँदा गाउँघरमा गोरु पाल्ने चलन घट्दै गएको कारण प्रतियोगिता सञ्चालनमा चुनौती देखिन थालेको क्लबले जनाएको छ।  

प्रतियोगितामा सहभागी गोरु धनीहरूका लागि नगद पुरस्कारको व्यवस्था गरिएको छ भने जुधारु गोरुलाई भिटामिन तथा प्रतिस्पर्धामा सहभागी गोरुको बीमा समेत गरिएको आयोजकले जनाएको छ।

तिब्बती सेना र नेपाली सेनाबीच वेत्रावतीमा सन्धि भएपछि खुसियालीमा गोरु जुधाएर रमाइलो गर्ने चलन थालनी भएको स्रानीय बताउछन् । भोटतिब्बत र नेपालको युद्धका कारण युद्धग्रस्त क्षेत्रको अनुभव भोगेका यहाँका बासिन्दाले युद्ध समाप्त भएको खुसीयालीमा गोरु जुधाउएर उत्सव मनाउँन थालिएको हो भने  सन्धिको प्रसङ्गमा इतिहासमा लेखिए पनि कहिलेदेखि  गोरु जुधाउने उत्सव सुरु भएको कुराको एकीन अभिलेख चाहिँ अहिलेसम्म फेला परेको छैन। 

गोरु जुधाइ छिमेकी जिल्ला नुवाकोट र धादिङमा पनि हुने गर्दछ । बझाङ्गी राजा जयपृथ्वीबहादुर सिंह तारुकामा मामाघर जाँदा उनलाई मनोरञ्जन दिलाउन गोरु जुधाइ मेलाको सुरुवात गरिएको किम्बदन्ति रहेको छ । 

सिंह विसं १९७८ सालमा नुवाकोटको तारुकाको चन्दनीस्थित मामाघर आउँदा भानिजलाई मनोरञ्जन दिन उनका मावलीले बाजागाजासहित साँढे जुधाउने परम्परा आयोजना गराएका थिए । 

यही परम्परा अन्ततः वरपरको गाँउलेहरूको लागि पनि मनोरञ्जनको माध्यम र खेल जात्रा बनेको हो । मेला अवलोकनका लागि काठमाडौँ, रसुवा, काभ्रेपलाञ्चोक, सिन्धुपाल्चोक, मकवानपुर, चितवन लगायतका जिल्लाबाट सर्बसाधारण आउने गर्दछन ।

प्रतिनिधिसभा निर्वाचन : रसुवाबाट नेकपा एमालेका दुईजना उम्मेदवार सिफारिस

रसुवा, आगामी फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधिसभा निर्वाचनका लागि नेकपा एमाले रसुवाले दुई जनाको नाम सिफारिस गरेको छ । नेकपा एमालेका निवर्तमान केन्द्रीय सदस्य तथा उत्तरगया गाउँपालिकाका अध्यक्ष माधवप्रसाद अर्याल र नेकपा एमालेका केन्द्रीय सदस्य तथा संविधानसभा सदस्य प्रेम तामाङको नाम सिफारिस भएको हो। 

गत साता भएको जिल्ला कमिटी बैठकमा १० जनाले उम्मेदवारका लागि दाबी प्रस्तुत गरे पनि सहमति नजुटेपछि बैठकले पार्टी पदाधिकारीलाई उम्मेदवारहरूबीच छलफल गरी थोरैभन्दा थोरै नाम सिफारिस गर्ने अख्तियारी दिएको थियो । सोही अनुसार गरिएको छलफलपछि दुईजनाको नाम सिफारिस गर्ने निर्णय गरिएको पार्टी  जिल्ला कमिटीका का बा अध्यक्ष कैसाङनुर्पु तामाङले जानकारी दिए  । 

माधब प्रसाद अर्याल २ पटक केन्द्रीय सदस्य, २०५४ सालमा साविक लहरेपाैवा गाविस अध्यक्ष, २०६४ मा संविधानसभा सदस्यको लागि नेकपा एमालेको तर्फबाट उम्मेदवार तथा २०७९ सालमा उत्तरगया गाउँपालिकाका अध्यक्षमा निर्वाचित भएका थिए। प्रेम तामाङ २०६४ सालमा संविधानसभा सदस्य तथा २०७४ सालमा प्रदेशसभा सदस्यमा निर्वाचित भएका थिए। 

जिल्लाकाे विकास निर्माणमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गरेको र जनताप्रति उत्तरदायी नेतृत्व प्रदान गर्ने क्षमताका आधारमा दुवैजनाको नाम उम्मेदवारका रूपमा अघि सारिएको नेकपा एमाले रसुवाले जनाएको छ । 

लाङटाङ खोला जलविद्युत आइतबारदेखि प्राविधिक परीक्षण हुने

रसुवा, गोसाईकुण्ड गाउँपालिका–५, स्याफ्रुबेशीमा मल्टी इनर्जी डेभलपमेन्ट प्रालिद्वारा निर्माणाधीन २० मेगावाट क्षमताको   लाङटाङ खोला जलविद्युत आयोजनामा आइतबारदेखि प्राविधिक परीक्षण कार्य सुरु हुने भएको छ।

आयोजनाको बाँधस्थलको सफल परीक्षणपछि बलुवा थिग्र्याउने पोखरी, सुरुङ, पेन्स्टक लगायत आयोजनाअन्तर्गत निर्माण भएका संरचना तथा उपकरणहरूको चरणबद्ध प्राविधिक परीक्षण पुस २७ गतेदेखि सुरु भई परीक्षण सम्पन्न नहुँदासम्म निरन्तर जारी रहने आयोजनाले जनाएको छ।

आयोजना निमित्त प्रमुख नारायण सुवेदीका अनुसार प्राविधिक परीक्षणका क्रममा बाँधस्थलमा रहेका गेट तथा विद्युतगृहका उपकरणहरू समय–समयमा खोल्ने र बन्द गर्ने कार्य गरिने भएकाले कहिलेकाहीँ एकैपटक ठूलो मात्रामा पानी छोड्नुपर्ने अवस्था आउन सक्ने बताउनुभयो । यसका कारण बाँधस्थलभन्दा तल्लो तटीय क्षेत्रमा लाङटाङ खोलाको बहाव असामान्य रूपमा परिवर्तन हुन सक्ने भएकाले नदी आसपासका क्षेत्रमा उच्च सतर्कता अपनाउन आयोजना कार्यालयले आग्रह गरेको छ।

यस अवधिमा नदी क्षेत्रमा आवतजावत गर्ने, पौडी खेल्ने, माछा मार्ने, नुहाउने, लुगा धुने, बस्तुभाउ चराउने तथा नदीजन्य सामग्री उत्खननजस्ता गतिविधिहरू अत्यन्त जोखिमपूर्ण हुने भन्दै सर्वसाधारणलाई नदी क्षेत्रभित्र प्रवेश नगर्न तथा नगराउन अनुरोध गरिएको छ।

साथै, परीक्षण अवधिमा कुनै असामान्य अवस्था वा सम्भावित जोखिम देखिएमा तत्काल आयोजना कार्यालय वा नजिकको प्रहरी चौकीमा जानकारी गराउन आयोजनाले आग्रह गरेको छ। सूचनालाई बेवास्ता गरी कुनै दुर्घटना भएमा आयोजना जिम्मेवार नहुने स्पष्ट पारिएको छ। यो आयोजना २०७७ साल देखि सुरु भएको हो।