विद्यालयमा त्रास बिर्साउन बाढी प्रभावित विद्यालय खुल्यो

 

रसुवा, भदौ १० गते लेन्देखोला हुँदै भोटेकोसीमा आएको बाढीका कारण क्षतिग्रस्त विद्यालयहरूको अध्ययन सुरु भएको छ । जिल्लाभरका ४ विद्यालय पूर्ण रुपमा क्षतिग्रस्त छन् । 

विनाशकरी बाढीमा परेर उत्तरगया गाउँपालिका–२ स्थित चिप्लेटी आधारभूत विद्यालयमा १ जना विद्यार्थी बेपत्ता छन् । उत्तरगया गाउँपालिका–४ मा रहेको मालिकादेवी आधारभूत विद्यालयमा ११ जना विद्यार्थी बेपत्ता छ् । उत्तरगया गाउँपालिका –५ मा रहेको मोर्डन ट्रिनिटी इङलिस स्कुल ८ जना विद्यार्थी बेपत्ता छन् । 

धेरै विद्यार्थीहरू बचेका अभिभावकहरूसँग अन्यत्र गएका छन् । नजिकै रहेका वा होल्डिङ सेन्टरमा रहेका बालबालिकाहरू विद्यालय पढ्न आउन थालेका छन् । उनीहरूलाइ खेल्ने, आवश्यकताको आधारमा प्रभावित विद्यार्थीलाइ मनोसामाजिक परामर्श दिने र नियमित अध्ययनमा फर्काउने प्रयास भइरहेको छ । 

उत्तरगया गाउँपालिकाले सूचना प्रकाशन गरेर विद्यालय खुल्ला गरेको छ । मोर्डन ट्रिनिटी स्कुल बगेपछि त्यहाँ अध्ययनरत विद्यार्थीहरू नीलकण्ठ, शिवालय लगायतनजिकका विद्यालयमा पढ्न थालेका छन् । 

गोसाइकुण्ड गाउँपालिका–२ मा नेपाल राष्ट्रिय आधारभूत विद्यालयमा २५ जना विद्यार्थीहरू बेपत्ता छन् । जिल्लाभरका २८५ जना विद्यार्थी बेपत्ता भएका छन् । सबैभन्दा धेरै विद्यार्थी बेपत्ता छन् । 

उत्तरगया गाउँपालिका -५ स्थित नीलकण्ठ माविमा अध्ययनरत ५०८ जना विद्यार्थी मध्ये भदौ १० गतेको बाढीमा परेर झण्डै १५० जना विद्यार्थी बेपत्ता भएका छन् । नीलकण्ठ माविका प्रधानाध्यापक माधव लामिछाने भन्छन् “हाम्रो विद्यालयमा अध्ययनरत विद्यार्थीहरू विद्यालय बसको प्रतिक्षमा थिए । बसले एक पटक विद्यार्थी लिएर अर्को ठाउँमा विद्यार्थी लिन गएको समयमा त्यही समयमा कैदलेटार, खाल्टे क्षेत्रका धेरै विद्यार्थी बाढीमा बेपत्ता भए ।”

गोसाइकुण्ड गाउँपालिका–२ मा धेरै संरचना ध्वस्त भएको छ । चीन सरकारले बनाएको २८ कोठे नयाँ सुविधा युक्त भवन पूर्ण रुपमा क्षती भएपछि त्यहाँ पठन पाठन गराउन कठिन भएको छ । नेपाल राष्ट्रिय आधारभूत विद्यालय बाहेक अरुमा पठन पाठन सुरु भएको जिल्ला शिक्षा समन्वय इकाइका प्रमुख दुर्गा सिलवालले बताए । 

नेपाल राष्ट्रिय आवि टमुरेका प्रधानाध्यापक फुर्पु दोर्जे घलेले भने “धेरै आफन्त गुमे बचेकाहरू ५ सेकेन्डले बँचेका छन् । विद्यालयका ३५ जना विद्यार्थी मध्ये २५ जना विद्यार्थी, ३ शिक्षक र ३ शिक्षिकाहरू बाढीमा बेपत्ता भएका छन् । आफ्नो ठाउँमा मान्छे फर्कन चाहेको छ तर वातावरण सरकारले बनाउनुपर्छ ।” 

नीलकण्ठ माविमा रहेको राहत संकलन केन्द्र तथा प्रहरी आवास लगायतको भिडभाड व्यवस्थापन गरी विद्यालय सुचारु गरिएको छ । गत विहिबारबाट पठनपाठन सुरु भएको छ । विद्यालयमा होल्डिङ सेन्टर र राहत बितरण केन्द्र पनि विद्यालयमा रहेकोले समस्या भएको छ । बालबालिकाहरु साथी सबै जम्मा नहुदाको समस्या छ । सुरुमा १ सय २० जना थिए अहिले २ सय ४० जना विद्यार्थी विद्यालयमा आएका छन् प्रधानाध्यापक लामिछानेले बताए । 

उत्तरगया गाउँपालिका शिक्षा शाखा प्रमुख बोदराज पाठक भन्छन् “हाम्रो पालिकाबाट ५ कर्मचारी र शिक्षकहरू रमेश लामिछाने, मीननाथ न्यौपाने, संजिव तामाङ, नारायणवहादुर थापा, अजयकुमार यादव, विद्यालय नर्स ममता श्रेष्ठ, वालविकास शिक्षक मनमाया तामाङ र सुकवहादुर तामाङ अझै बेपत्ता छन् ।”

बाढीका कारण कर्मचारीहरु, जनप्रतिनिधि बेपत्ता छन् । विदेशी नागरिक २९०, रसुवाका २६७४, जिल्ला बाहिरका २८३४, कर्मचारी, सुरक्षाकर्मी गरी ३७९८ जना बेपत्ता रहेका छन् । हालसम्म १४६१ जनाको उद्धार भएको छ । जिल्लामा रहेका ९ वटा होल्डिङ सेन्टरमा २०० जना रहेका छन् । पक्कीपुल ६, झोलुङ्गे पुल १०, आर्च पुल १, बेली÷ट्रस ब्रिज ८ वटा पुर्ण रुपमा क्षती भएको छ । 

समिर सुरुङभित्रै बेपत्ता भए बाबुकाे पीडा उनकै शब्दमा

रसुवा, भाेटेकाेसीकाे बाढीपछि रसुवागढी जलविद्युत आयोजनाको सुरुङमा हराइरहेका छोराको अवस्था सम्झेर पिता माधव लामिछानेले लेखे हृदयविदारक शब्दहरू पीडा : 

रसुवा,भदौ १० गते आएको विनाशकारी बाढीपछि रसुवागढी जलविद्युत आयोजनाको सुरुङभित्र फसेका आफ्ना जेठा छोरा समिर लामिछानेसहितका कामदारहरूको स्थिति अझै अज्ञात रहँदा उनका पिता माधव लामिछानेले गहिरो हृदयविदारक भावुक पीडा व्यक्त गरेका छन् ।

सामाजिक सञ्जालमार्फत लामिछानेले सुरुङभित्र अक्सिजनको अभावमा तड्पिएर हुनुपरेको मृत्युको कल्पना गर्दै हृदयविदारक भावुक पीडा व्यक्त गरेका हुन् । हालै चिलिमे सुरूङमा भेटिएका शवहरूको अवस्था नबिग्रिएको सन्दर्भ जोड्दै उनले सुरुङभित्र रहेकाहरूको मृत्यु केही दिनअघि मात्र भएको हुन सक्ने आशंका व्यक्त गरेका छन् ।

बाबु ? तिमीहरू चाहिँ सुरुङमा नहुनु ल। सुरुङमा हुनेहरूको मृत्यु कति पीडादायी भयो होला ?  चिलिमेमा अहिलेसम्म शव नबिग्रिएको देख्दा मृत्यु भर्खरै एक/दुई दिनअघि मात्र भएको जस्तो लाग्छ, उनले भावुक हुँदै लेखेका छन्, अक्सिजनको अभावमा त्यसरी तड्पिएर मर्नुभन्दा त बाढीमा सिधै परेको भए बरु यति धेरै यातना हुँदैनथ्यो होला। आयोजनामा विगत ६ वर्षदेखि इलेक्ट्रिकल इन्जिनियरका रूपमा कार्यरत समिर सुरुङभित्रै बेपत्ता छन् ।

सरकार र सम्बन्धित निकायको सुस्त उद्धार कार्यप्रति कडा असन्तुष्टि जनाउँदै लामिछानेले राज्यको लापरबाहीका कारण आफूहरूले यो नियति भोग्नुपरेको आरोपलगाएका छन्। घटनाको सुरुवाती चरणदेखि नै सम्पूर्ण सुरुङ क्षेत्रमा स्वदेशी तथा विदेशी विज्ञ उद्धारकर्ताहरू तत्काल परिचालन गरिएको भए आफ्ना छोरासहित अन्य कामदारहरूलाई जीवितै वा समयमै उद्धार गर्न सकिने उनको दाबी छ। 

उनले यस्तै खाले स्टाटस् लेखिरहँदा सामाजिक संजालमा धेरैले गाली वर्षा गरेका थिए । उनले समयमा उद्धार हुन सके त्यहाँ रहेका प्राविधिक तथा कामदारहरू बाँच्ने थिए भन्ने ध्येयले लेखेका हुन् । तर अग्रह र पूर्वाग्रहले गाली वर्षा गर्नेहरू प्रति मानवीय समवेदनाहीन शब्दहरूले प्रहार नगर्न धेरैले सामाजिक संजलमा लेख्नेहरू पनि छन् । 

सरकारले समयमै अनुमति दिएर विदेशी विज्ञ उद्धार कर्तालाइ ल्याउन सकेकाे भए धेरै जना प्राविधिक, कामदार तथा अन्यकाे जिवित उद्धार सम्भव थियाे भन्ने धेरैले टिप्पणी गरेका छन् । 

तुईनको आवतजावत कठिनाइ

गोसाँइकुण्ड गाउँपालिका –५ स्याफ्रुवेसीमा तुईनको तरेर पहरामा रहेको भ¥याङबाट तल जानुपर्ने भएकाेले जेष्ठ नागरिक तथा बालबालिकालाइ आवतजावत कठिन आमाछोदिङमो गाउँपालिका तथा गोसाइकुण्ड गाउँपालिका भेगको नागरिकलाई आवतजावतमा निकै कठिनाई भैईरहेको छ । चाडो भन्सदा चाँढो सडक तथा बेलीबृज बनाउन सको नागरिकलाई राहत हुने आमाछोिदङ गाउँपालिका उपाध्यक्ष चण्डिका तामाङले बताइन् । 

अहिले स्थानीय प्रशासन र सुरक्षा निकायको प्रयासमा भोटेकोशी नदीमा फलामे तुइन निर्माण गरी अस्थायी आवतजावत सुरु गरिएको छ, तर यो यात्रा निकै जोखिमपूर्ण र जटिल छ। खाद्यान्न, औषधि र दैनिक उपभोग्य सामग्री ढुवानीमा अझै ठूलो समस्या भइरहेको छ।

तस्वीर : हेमनाथ खतिवडा, रसुवा

माथिल्लो त्रिशूली- १ मा १८ वटा शव भेटियो

रसुवा, लेन्देखोलाहुँदै भोटेकोसी नदिमा भदौ १० गते आएको विनाशकारी बाढील बेपत्ता भएका २१६ मेगावाट  क्षमताकाे माथिल्लो त्रिशूली १ जलविद्युत आयोजनाको सुरूङबाट १८ वटा शव भेडिएको छ । 

नेपाली सेनाका अनुसार सुरूमा अडिट–३ टनेलभित्र छडको जालीमा अल्झिएको अवस्थामा ६ वटा शव फेला परेका थिए । फेरि खोजीका क्रममा थप १२ वटा शव देखिएको र निकाल्ने प्रयास भइरहेको प्रमुख जिल्ला अधिकारी कमलप्रसाद पाण्डेले बताए । “जाली भित्र देखिएको तर सबै शाव निकाल्न बाकी रहेको सूचना प्राप्त भएको छ ।” पाण्डेले भने । 

आयोजनाको सुरूङबाट यसअघि विभिन्न मितिमा १५ वटा शव निकालिएको छ । शवको सनाखत हुन सकेको छैन । माथिल्लो त्रिशूली –१ को सुरूङमा कम्तिमा ३ सय जना फसेको हुन सक्ने आशंका गरिएको छ । 

बाढीमा हराएका मानिसहरुको खोज तथा उद्धार कार्य जारी रहेको छ । विद्यातका टनेलमा उद्धार कार्य ढिलाइ भएकोले जिवित उद्धारका सम्भावना टरेको बाढी प्रभावित तथा बृपत्ताका आफन्तहरु बताउछन् । 

सडक अवरुद्ध भएपछि करोडौँको तरकारीले पाएन बजार गतलाङका किसान चिन्तित

 रसुवा, नेपाल–चीन सिमानाको लेन्दे खोलाहुँदै भोटेकोसी नदीमा आएको बाढीले सडक सञ्जाल अवरुद्ध पारेपछि आमाछोदिङमो गाउँपालिकाका किसान बजार अभावमा चिन्तित बनेका छन् ।

आमाछोदिङमो गाउँपालिका–३ गतलाङका किसानले गत वर्ष प्रतिपरिवार रु ५० हजारदेखि रु ६ लाख ५० हजारसम्म आम्दानी गरेका थिए। गत वर्ष गाउँमा कुल २ करोडको कारोबार भएकोमा यस वर्ष बजार पाउन सके रु ३ करोड बराबरको बन्दा बजार पठाउने तयारी थियो।

स्थानीय समाजसेवी फुर्पुसिङ्गी तामाङ भन्छन्, गाउँभरिको करोडौँ मूल्य बराबरको कृषि उपज संकटमा परेको छ। अब छिटोभन्दा छिटो स्याफ्रुबेँसी र बेत्रावतीमा बेलीब्रिज बनाउनुपर्छ।

गतलाङमा २/३ वर्षदेखि व्यावसायिक रूपमा सुरु भएको बन्दा खेती फस्टाएपछि हाल सबै वडामा यसको विस्तार भएको छ। यस वर्ष वडा नं २, ४ र ५ मा पनि धेरै किसानले बन्दा खेती गरेका छन्।

तामाङ थप्छन्, गाउँका झन्डै चार सय घरधुरीले सयौँ रोपनी जमिनमा मुख्य आयस्रोतका रूपमा बन्दा खेती गरिरहेका थिए। तर, विनाशकारी बाढीले सडक विच्छेद गरेपछि उत्पादित बन्दा बारीमै कुहिने अवस्था आएको छ। समयमै सडक सञ्चालन नभए किसानको ठूलो लगानी खेर जानेछ। यातायात ठप्प हुँदा तरकारी बजारसम्म पुर्‍याउन नपाई बारीमै नष्ट हुने भएपछि किसानहरू चिन्तित छन्। समयमै बेत्रावती र स्याफ्रुमा बेलीब्रिज हाल्न सरकारको ध्यानाकर्षण गराए पनि ढिलाइ भइरहेको आमाछोदिङमो(३ का वडाध्यक्ष सुरेन्द्र तामाङले बताए।

स्थानीय विकास लामा भन्छन्, समयमा सडक सञ्जाल नजोडिए बन्दा गाईवस्तुलाई दिनुपर्ने अवस्था छ।ु अनुकूल मौसमका कारण व्यावसायिक बन्दा खेती सफल भएपछि यहाँका ४ सयभन्दा बढी परिवार पूर्ण रूपमा तरकारी खेतीमा लागेका थिए। सबै जग्गामा बन्दा रोपिएको छ, बजारमा लैजान नसके किसान ठूलो मारमा पर्छन्,लामाले भने।

अगुवा किसान मार लामाका अनुसार, भोटेकोसीको बाढीमा परेर गतलाङका २५ जना बेपत्ता भएको चिन्ता छँदै छ, अर्कोतर्फ ४ सय परिवारले प्रतिपरिवार ४/५ गाडी बन्दा उत्पादन गरेका छन्। अन्नबाली छाडेर सबैले बन्दा रोपेका हुनाले बजार पुर्‍याउन छिटो बाटो खोल्न सरकारलाई भनिदिनुपर्‍यो।

अबको १५ देखि २० दिनभित्र बन्दा पूर्ण रूपमा तयार भई बजार पठाउन योग्य हुन्छ, तर ढुवानीका लागि सडक नहुँदा चिन्ता थपिएको छ।गाउँपालिका उपाध्यक्ष चण्डिका तामाङ भन्छिन्, प्राकृतिक विपत्तिका कारण कृषि उपज बजार लैजान समस्या भएको छ। सडक त ढिलो चाँडो बन्ला, तर किसानले ठूलो मिहिनेत गरेर लगाएको खेती समयमै बजार लैजान नपाएर कुहिने भयो भन्ने मुख्य चिन्ता हो।

गतलाङवासीका लागि बन्दा खेती नै आम्दानीको मुख्य स्रोत हो। वर्षभरिको खाद्यान्न (चामल, नुन, तेल) खरिद गर्ने तथा छोराछोरीको विद्यालय शुल्क तिर्ने आधार यही खेती हो। विगतका वर्षहरूमा राम्रो आम्दानी भएकाले यस वर्ष किसानहरूले ऋण तथा कर्जा लिएरसमेत खेती विस्तार गरेका थिए।

यातायात सुचारु गरी उत्पादित तरकारी सहज रूपमा बजारसम्म पुर्‍याउने वैकल्पिक माध्यम खोज्न वा सडक मर्मत तीव्र पार्न पीडित कृषकहरूले स्थानीय सरकार, डिभिजन सडक कार्यालय र सरोकारवाला निकायसँग आपत्कालीन माग गरेका छन्।

सडक समयमै जोडिए कृषि उपजले बजार पाउने र गाउँमा ग्यास, खाद्यान्नलगायत अत्यावश्यक सामग्री ढुवानीको समस्या पनि समाधान हुनेछ। गतलाङ आलु र लेकाली बन्दाका लागि जिल्लाको राम्रो पकेट क्षेत्र मानिन्छ।

गतलाङका तेन्जीनिमा तामाङले गत वर्ष ६ दाजुभाइ मिलेर ३० रोपनी जग्गामा बन्दा खेती गरी रु। २० लाख कमाएका थिए। उनी भन्छन्, आलु खेतीबाट भन्दा बन्दाबाट राम्रो आम्दानी भएपछि सबैले बन्दा रोप्न थालेका हुन्। हामीले यस वर्ष ३५ रोपनीमा बन्दा खेती गरेका छौँ। यहाँ उत्पादन भएको आलु र लेकाली बन्दा बुटवल, नारायणगढ, पोखरा र सर्लाहीसम्म पठाइने गरिएको थियो। बाढीले बिगारेको सडक र पुल छिटो निर्माण गर्न किसानको माग छ।

राहतकाे चामल कुहिएको भेटियाे

 

रसुवाको आमाछोदिङ्मो गाउँपालिकाको बाढी प्रभावित क्षेत्रमा अहिलेसम्म करिब १६ बोरा चामललगायत केही राहत सामग्री मात्र पुगेको छ । तर, १६ मध्ये दुई बोरा चामल कुहिएको तथा उपभोग गर्न नमिल्ने अवस्थामा समेत रहेको देखिएको छ । 

आमाछोदिङमो गाउँपालिकामा बितरण भएको चामल डल्ला परेको र कुहिएको भेटिएको स्थानीय अगुवा तथा रास्वपा नेता देव सोल्टाले जानकारी दिए ।  विपद्कोसंवेदनशील समयमा प्रभावित नागरिकले गुणस्तरीय र सुरक्षित राहत पाउनु उहाँहरूको अधिकार हो । तर, अन्य प्रभावित क्षेत्रमा राहत सामग्री पुगिरहेको अवस्थामा आमाछोदिङ्मो क्षेत्र भने केही पछाडि परेको महसुस भइरहेको स्थानीय सोल्टाले बताउनु भयो । 

हेलिकोप्टर मार्फत ढुवानी गरिएको चामल बितरणका क्रममा चामलका दुई बोरा खोल्दा डल्ला परेको चामल भेटिएको आमाछोदिङमो गाउँपालिका–३ का वडा अध्यक्ष सुरेन्द्र तामाङले बताए ।  सम्बन्धित सम्पूर्ण निकायलाई आमाछोदिङ्मोका प्रभावित नागरिकका लागि तत्काल आवश्यक खाद्यान्न तथा अन्य राहत सामग्रीको वितरणका लागि उचित व्यवस्थापन गर्न अध्यक्ष तामाङले अनुरोध गरे ।  

आमाछोदिङमो गाउँपालिका–३ का २८ जना हालसम्म सम्पर्कविहिन रहेको पीडा यथावत रहेको र प्रभावित नागरिकले थप पीडा भोग्नुपर्ने गरी अखाद्य बस्तु बितरण हुनु अन्यायको विषय भएको स्थानीय रास्वपाका नेता देव सोल्टाले बताए । 

बाढी पीडितलाइ टेवाले गर्याे राहत वितरण

 

रसुवा, भाेटकाेसीकाे बाढीबाट प्रभावित टेवा नेपालद्धारा सञ्चालीत सामुदायिक सुरक्षा जालाे अन्तर्गत महिला समुहका सदस्य र परिवारलाइ राहत वितरण भएकाे छ । 

टेवा संस्थाबाट प्राप्त सामग्रीहरूमा तन्ना, तकिया, महिलाहरू लागि साडी, ब्ल्याङकेट, ग्यास सिलिन्डर वितरण भएकाे गैसस महासंघ रसुवाका काेषाध्यक्ष गायत्री लामिछानेले बताइन् । 

बाढीबाट बस्ती बगेर, परिवारका सदस्य बेपत्ता भएका रसुवाकाे उत्तरगयाबाट बिस्थापित भइ काठमाण्डाैमा बस्दै गरेकाहरूलाइ यस्ताे राहत पाएपछि खुसी भएका छन् ।